Sveti Sava je preminuo 1236. godine u Velikom Trnovu, tadašnjoj carskoj prestonici Bugarske, na povratku sa hodočašća iz Svete zemlje. Sahranjen je u tamošnjoj crkvi Četrdeset mučenika, gde je njegovo upokojenje iskreno ožaljeno u krugovima bugarskog plemstva, sveštenstva i naroda, predvođenih carom Jovanom Asenom i patrijarhom Joakimom.
Inicijativu za povratak svetiteljevih moštiju u otadžbinu pokrenuo je naslednik na arhiepiskopskom tronu Arsenije, koji je smatrao da osnivač autokefalne srpske crkve mora da počiva u sopstvenoj zemlji. Realizaciju ovog zadatka preuzeo je Savin bratanac, srpski kralj Vladislav.
Prema istorijskim i žitijnim zapisima Teodosija i Domentijana, bugarski car Asen je u početku odbijao da preda mošti, ističući da se prema svecu odnose sa najvišim poštovanjem. Do preokreta i saglasnosti došlo je tek nakon diplomatskih napora i lične posete kralja Vladislava dvoru u Trnovu.
Prenos moštiju izvršen je 1237. godine, a telo svetitelja položeno je u manastir Mileševu, zadužbinu kralja Vladislava. Prema predanju, mošti su ubrzo izvađene iz grobnice i izložene unutar crkve zbog svedočenja o njihovoj netruležnosti i isceliteljskim moćima.
Kult Svetog Save ostao je duboko ukorenjen ne samo među Srbima, već i kod drugih pravoslavnih naroda, uključujući Bugare, Ruse i Grke. Iako je otomanski zapovednik Sinan-paša 1594. godine spalio mošti svetitelja na Vračaru u nameri da suzbije oslobodilački duh naroda, taj čin je dodatno učvrstio njegov kult, na čijem mestu danas stoji Hram Svetog Save u Beogradu.
Izvor: SPC