Andrej je rođen u Vitsaidi, a po zanimanju je bio ribar. Bio je brat Svetog Petra i sin Jone. Pre nego što se odazvao Hristu, bio je učenik Svetog Jovana Krstitelja. Ključni trenutak u njegovom životu nastupio je kada je Krstitelj, krsteći Isusa, uzviknuo: “Gle, jagnje Božje”, pozivajući svoje sledbenike da krenu za Njim. Andrej je bio jedan od prvih koji je to učinio, a potom je doveo i svog brata Simona, kasnije poznatog kao apostol Petar.
Nakon Hristove smrti, Vaskrsenja i Vaznesenja, na dan Pedesetnice, Andrej je sa ostalim apostolima primio Duha Svetoga u vidu ognjenog jezika.
Apostol Andrej se posvetio širenju hrišćanstva, prelazeći ogromne teritorije. Propovedao je u Maloj Aziji i na Balkanu, a posebno je značajna njegova misija oko Crnog mora.
Predanje kaže da je, došavši do reke Dnjepar, zastao kod Kijevskih gora gde je blagoslovio to mesto i postavio krst. Predskazao je da će narod koji tu živi primiti veru sa njegovog apostolskog prestola, koji je osnovao u Vizantiji (gde je rukopoložio Svetog Stahija za prvog episkopa). Zbog toga se Sveti Andrej Prvozvani smatra zaštitnikom Rusije i Ukrajine.
Na svom putu, koji je obuhvatao Pont, Skitiju, Hersonite, pa čak i posetu Rimu, postavljao je episkope i učitelje, utvrđujući prve hrišćanske zajednice.
Nakon dugog apostolskog rada, u grčkom gradu Patrasu, Andrej je iscelio Sosija od teške bolesti, što je mnoge stanovnike, uključujući brata i ženu carskog namesnika Egeata, navelo da prime hrišćanstvo. Razjareni namesnik naredio je da se apostol uhapsi, muči, a zatim i razapne.
Sveti Andrej je mučenički umro novembra 62. godine, razapet na krstu specifičnog oblika – u obliku slova X, koji je danas poznat kao Andrejev krst. Dok je bio živ na krstu, neprestano je poučavao okupljeni narod, a pred smrt je izgovorio dirljivu molitvu, moleći Hrista da ga primi i da ne dozvoli da ga skinu s krsta pre no što ispusti duh.
Dan Svetog Andreja Prvozvanog prate i brojni narodni običaji. Najpoznatiji je takozvani “mečkin dan”. U narodu se verovalo da Sveti Andrej ima vlast nad divljim zverima, posebno nad medvedima.
-
Domaćice su u zoru “ukipale” kukuruz ili pasulj – simbolično, smatralo se da tim činom mogu da “ukrote” mečku i prizovu zaštitu doma i stoke tokom zime.
-
Praznik je posvećen miru u kući; izbegavaju se teški poslovi, a porodica se okuplja na molitvi, verujući u blagostanje i napredak.
-
Takođe, nošenje zrna kukuruza, pšenice ili ječma oko kuće simbolizuje želju za rodnom i plodnom godinom.
S obzirom na to da praznik pada u vreme Božićnog posta, obavezno se posti.
Izvor: SPC